23. The show must go on

Als je in Nederland naar het theater gaat en het zaallicht langzaam uitgaat, klinkt er bijna altijd een stem uit het duister die je vraagt je telefoon op stil te zetten. Hier in Australië is er diezelfde stem (met een iets ander accent), die meestal nog een tweede mededeling heeft: “We acknowledge the Traditional Custodians of the land on which this performance takes place, the Gadigal people of the Eora Nation. We pay our respects to their Elders, past and present, and emerging.” Vrij vertaald: "Wij erkennen dat deze voorstelling plaatsvindt op het land van het Gadigal-volk, onderdeel van de Eora-natie. Wij eren hun leiders, van vroeger, nu en in de komende generaties." Deze traditie ontstond zo’n 10 à 15 jaar geleden, als symbolisch gebaar om het onrecht uit het koloniale verleden van Australië te erkennen.

Diezelfde ‘Acknowledgement of Country’ hoor je bij een gidswandeling door de stad, een vergadering op het stadhuis of – zoals gisteren – tijdens het begin van een georganiseerde fietstocht door de stad. Hetzelfde geldt voor websites: waar je in Nederland vaak wordt doodgegooid met cookie-waarschuwingen, opent een Australische website vaak eerst met deze erkenning van Aboriginals voordat je verder kunt klikken.

Aan de ene kant is dit een prachtig gebaar naar de oorspronkelijke bewoners van dit land, voordat in 1788 Arthur Phillip met zijn eerste vloot aankwam in Sydney om een nieuwe Britse kolonie te stichten. Toch is er ook kritiek, onder meer van de Aboriginals zelf. Zij zijn blij met de erkenning, maar vinden dat organisaties ook daadwerkelijk actie moeten ondernemen, bijvoorbeeld door meer Aboriginals aan te nemen als werknemers. Natuurlijk zijn er ook mensen die het te ‘woke’ vinden, een geforceerde manier van politieke correctheid. Soms wordt de tekst bovendien zo monotoon voorgelezen dat het meer een verplicht nummer lijkt dan een oprechte erkenning.

Het onrecht is natuurlijk niet meer te herstellen. Zelfs als we dat zouden willen, kunnen we niet heel Australië (en dan ook Noord- en Zuid-Amerika?) en nog wat gebieden daar tussenin afbreken en in de oorspronkelijke staat herstellen. Geen enkel gebied op de wereld had natuurlijk nergens en nooit met geweld van een ander afgepakt mogen worden.

Onlangs zag ik de documentaire The Dark Emu Story, gebaseerd op een boek van Bruce Pascoe, een prachtig voorbeeld van hoe verhalen en geschiedenis samensmelten. Het boek vertelt over de Aboriginals en hun diepe verbondenheid met land, dieren en natuur. De emoe, een dier dat de kolonisten als plaag zagen, wordt symbool voor kennis, overleven en cultuur. Pascoe laat zien dat deze verhalen geen mythen zijn die westerlingen kunnen negeren, maar levende wijsheid die nog steeds betekenisvol is voor iedereen in Australië. Het maakte me ervan bewust hoeveel rijkdom er schuilt in deze eeuwenoude vertellingen.

Ik bezocht ook de Art Gallery of New South Wales (de Sydney-variant op het Rijksmuseum), waar een tentoonstelling te zien was van deels nog levende Aboriginals uit Arnhem Land, een van de meest noordelijke regio’s van Australië (bij Darwin). De gids gaf veel informatie over de manier waarop de kunstenaars werken: platgeslagen boomschors is vaak het ‘doek’, en de verf bestaat uit aardse materialen die meestal in punten of strepen worden aangebracht. Fascinerend. Zo leer je pas een volk kennen waarvan ik tot vorig jaar nog maar weinig wist.

Maar als een voorstelling begint die totaal geen verband houdt met de koloniale geschiedenis en ik hoor de stem in het donker de ‘Acknowledgement of Country’ voorlezen, komt de boodschap soms op mij over als: “we hebben het land dan weliswaar van jullie gestolen, maar… the show must go on!”